De aanwezigheid van een nieuwe invasieve soort in de omgeving van de Ebrodelta is geen hypothese meer, maar een feit dat zowel door wetenschappelijke studies als door de visserijsector wordt bevestigd. Het gaat om een kreeftachtige die op het eerste gezicht niet te onderscheiden lijkt van een gewone garnaal in de kratten van de visafslag, maar die zich de laatste jaren gestaag heeft uitgebreid.
De gestage toename van het aantal gevangen exemplaren in de regio bevestigt dat deze invasieve soort niet alleen de Middellandse Zee heeft bereikt, maar zich er ook heeft gevestigd. Wetenschappers volgen nu op hoe ver de soort het evenwicht met inheemse soorten kan verstoren en welke gevolgen dat op middellange termijn kan hebben voor het ecosysteem van de rivier de Ebro en de kustzone.
Welke invasieve soort breidt zich uit in de Ebrodelta?
De betreffende kreeftachtige is Penaeus aztecus, beter bekend als de bruine garnaal (langostino café). Deze soort komt oorspronkelijk uit de Golf van Mexico en de oostkust van de Verenigde Staten en werd in 2009 voor het eerst in de Middellandse Zee waargenomen, in Turkse wateren. Sindsdien breidt ze zich geleidelijk naar het westen uit.
In Spanje bevestigde een studie uit 2023 van onderzoekers van de Consejo Superior de Investigaciones Científicas de aanwezigheid van de soort aan de Catalaanse kust, via morfologische en genetische analyses. De vondst van volwassen vrouwtjes in de omgeving van de Ebrodelta liet zien dat deze invasieve soort haar volledige levenscyclus al in deze wateren doorloopt.
Dat is een cruciaal gegeven, omdat het betekent dat de soort niet langer uitsluitend afhankelijk is van nieuwe, externe introducties, maar zich stabiel in het gebied voortplant. De Generalitat de Catalunya heeft exemplaren aangetroffen in Les Cases d’Alcanar en La Ràpita, twee gevoelige punten in de delta vanwege hun milieukenmerken. Het gaat om een omgeving die rijk is aan voedingsstoffen en waar de temperatuur een groot deel van het jaar relatief stabiel blijft, omstandigheden die de vestiging van nieuwe soorten vergemakkelijken.
De toename van de vangsten van de bruine garnaal in Castellón
De ontwikkeling van de vangsten laat zien hoe deze soort zich consolideert. In de visafslag van Vinaroz is de aanwezigheid van de bruine garnaal geëvolueerd van een zeldzaamheid naar een constante factor. Volgens vertegenwoordigers van de visserscoöperatie doken er vier jaar geleden per schip en per dag hooguit één of twee exemplaren op. Het jaar daarna werden er al tientallen geteld.
Later was er sprake van meerdere kilo’s per dag en in sommige recente periodes zijn er op bepaalde schepen zelfs vangsten tot 40 kilo geregistreerd. De curve vertoont geen tekenen van stabilisatie. Elk seizoen ligt het aantal hoger dan het vorige.
Voorlopig is er nog geen direct merkbare daling in de vangsten van de inheemse rode garnaal (Penaeus kerathurus), maar wetenschappers blijven alert op mogelijke concurrentie om voedsel en leefruimte. De voorgeschiedenis met de blauwe krab in hetzelfde gebied versterkt die voorzichtigheid: die soort breidde zich snel uit en veranderde zowel de biodiversiteit als de visserijactiviteiten. Nu lijkt de geschiedenis zich te herhalen met deze nieuwe invasieve garnaal.
Oorsprong van de soort en hoe zij de Middellandse Zee heeft bereikt
De meest geaccepteerde hypothese over de komst van de bruine garnaal wijst naar ballastwater van grote vrachtschepen. Deze schepen nemen water in Caribische havens in om de stabiliteit tijdens de vaart te waarborgen en lozen dat later in bestemmingshavens aan de Middellandse Zee. Met dat water kunnen larven van verschillende soorten worden meegevoerd, waaronder Penaeus aztecus.
Sinds de eerste waarneming in Turkije in 2009 volgt de verspreiding een patroon dat goed overeenkomt met de belangrijkste zeeroutes. De Ebrodelta heeft zich, dankzij haar ecologische kenmerken, ontpopt tot een gunstig knooppunt voor een definitieve vestiging.
Deskundigen herkennen deze invasieve soort aan de bruine kleur met oranje- of geeltinten, meestal bleker en egaler dan die van de inheemse garnaal. Ook de bouw van de rostrum (de “snuit”) verschilt: de bruine garnaal heeft acht of negen tanden aan de bovenkant en twee aan de onderkant. Toch kan zij in de commerciële keten makkelijk met andere variëteiten worden verward.
Ecologische impact en commercieel debat rond de bruine garnaal
Vanuit ecologisch oogpunt ligt de grootste zorg bij de concurrentie met lokale soorten. De Ebrodelta is een kwetsbaar gebied waar kleine veranderingen tot grote verschuivingen in de voedselketen kunnen leiden. De stabiele aanwezigheid van deze invasieve soort maakt het noodzakelijk om haar interactie met inheemse kreeftachtigen en vissen die dezelfde habitat delen, nauwkeurig te evalueren.
Tegelijkertijd volgt de visserijsector de situatie vanuit economisch perspectief. De Middellandse Zeevisserij kampt met quota, prijsschommelingen en de gevolgen van klimaatverandering. In dat kader kan de opkomst van een nieuwe, verhandelbare soort zorgen voor een bredere spreiding van de vangsten.
De bruine garnaal wordt doorgaans in een lagere prijsklasse verkocht dan de rode garnaal uit Vinaròs, een van de bekendste producten van de kust van Castellón. Terwijl de inheemse soort in het hoogseizoen meer dan 40 euro per kilo kan kosten, ligt de prijs van de bruine garnaal meestal tussen 12 en 18 euro per kilo. Dat prijsverschil beïnvloedt de vraag, vooral bij aankopen voor feesten of grote gezelschappen.
Sommige chefs wijzen op verschillen in smaak en textuur. Anderen benadrukken dat de bruine garnaal beter bestand is tegen invriezen en bepaalde bereidingswijzen, wat de verkoop in bewerkte vorm zou kunnen bevorderen. Hoe dan ook, de kern van de discussie ligt niet alleen bij de markt, maar vooral bij het behoud van het ecologische evenwicht.
