Een nieuw wetenschappelijk onderzoek analyseert de voortplantingssnelheid en het seksuele kannibalisme van deze insecten. Burgerparticipatie, met meer dan 2.300 meldingen van waarnemingen in parken en tuinen, leverde cruciale gegevens op.
Twee Aziatische bidsprinkhanen nu officieel invasieve exoten
Een team van Italiaanse onderzoekers voerde een vernieuwend onderzoek uit naar de impact van de bidsprinkhaan op het Europese ecosysteem. Na veranderingen in voortplantingspatronen te hebben vastgesteld, ontdekten ze dat twee soorten momenteel gelden als “invasieve uitheemse soorten” (IAS).
Het populairwetenschappelijke tijdschrift Journal of Orthoptera Research publiceerde de resultaten van het onderzoek onder leiding van Roberto Battiston van het Museo di Archeologia e Scienze Naturali G. Zannato in Montecchio Maggiore (provincie Vicenza, Italië).
De soorten Hierodula tenuidentata en Hierodula patellifera werden in februari 2026 formeel erkend als invasief. Deze statuswijziging betekent dat deze Aziatische insecten, afkomstig uit India en ook wijdverspreid in Griekenland, een groeiende bedreiging vormen voor de biodiversiteit.
Volgens Battiston vestigden deze twee soorten zich ongeveer tien jaar geleden in Europa, maar hun populatie is recent sterk toegenomen in zowel mediterrane als continentale regio’s.
Ze schuiven steeds verder naar het noorden op door de klimaatverandering, stelt Battiston. In zijn studie betrok hij het brede publiek via meldingen van waarnemingen, die steeds vaker in parken en tuinen voorkomen.
Burgerwetenschap: meer dan 2.300 meldingen van mantissen
Battiston verwijst naar de initiatiefnemers William di Pietro en Antonio Fasano, die een burgerwetenschapsproject opzetten en meer dan 2.300 meldingen van burgers verzamelden. Burgerwetenschap is volgens hem essentieel, niet alleen voor monitoring, maar ook om mensen actief en betrokken te informeren en bewust te maken over dit soort thema’s.
Het onderzoek werd opgezet om precies op deze vragen van bewoners te antwoorden en strategieën te ontwikkelen om de soorten in te dammen. Door hun grote formaat wekken deze opvallende insecten meestal meer nieuwsgierigheid dan ongerustheid, en bewoners vragen zich af of hun aanwezigheid een positief teken is voor het lokale milieu.
Volwassen dieren worden doorgaans 5 tot 7,5 centimeter lang. De vrouwtjes zijn groter en steviger, met gemiddeld tot 8 centimeter, terwijl exotische soorten zoals de Chinese bidsprinkhaan meer dan 10 centimeter kunnen worden.
De “buitenaardse” aard van de bidsprinkhaan en haar jachtgedrag
Door hun kenmerkende houding, alsof ze voortdurend bidden, en hun vele volksnamen (zoals mamboretá, santateresa of tatadiós) zijn bidsprinkhanen omgeven door mythes en legendes.
Vaak wordt gezegd dat bidsprinkhanen een “buitenaardse natuur” hebben, mede door hun uiterlijk dat doet denken aan klassieke ufo-stereotypen, met een driehoekige kop en grote ogen.
Het nieuwe onderzoek verwijst naar beschrijvingen van de mantis als een “insectoïde buitenaardse soort”, maar dan als metafoor voor haar unieke roofgedrag.
Als vertrekpunt wijzen de experts op het gebrek aan variatie in eerdere studies, die zich meestal focussen op één soort en niet op de interactie tussen meerdere soorten.
Hun kannibalistische gedrag tijdens de paring is een van de meest opvallende kenmerken. Daarnaast beschikken ze over een essentiële camouflagecapaciteit en kunnen ze hun kop tot 180 graden draaien.
Met hun voorpoten, gevouwen in “bid”-houding, slaan ze als met een krachtige snijarm hun prooi. De soorten Hierodula tenuidentata en Hierodula patellifera zijn grote, goed aanpasbare boombewonende predatoren. Wat hen onderscheidt van andere soorten is hun hoge voortplantingsvermogen en de lage mate van seksueel kannibalisme in de vroege levensstadia.
Uitzonderlijk hoge voortplanting en impact op inheemse soorten
Deze mantissen kunnen gemiddeld zo’n 200 nimfen per eipakket voortbrengen, bijna het dubbele van de Europese bidsprinkhaan. Ze lokken inheemse mannetjes aan tijdens paringspogingen, die vervolgens opgegeten worden, waardoor de populaties van inheemse mantissen afnemen.
Daarnaast eten ze een brede waaier aan andere inheemse soorten, waaronder essentiële bestuivers zoals honingbijen, en zelfs kleine gewervelden zoals hagedissen en boombewonende kikkers.
Onder gecontroleerde laboratoriumomstandigheden kwamen gemiddeld 209 nimfen uit de ootheken (sponsachtige, bruinige eizakken van 2–3 cm doorsnede) van H. tenuidentata. Deze enorme reproductieve capaciteit effent het pad voor numerieke dominantie in een gebied binnen slechts enkele voortplantingscycli, stellen de onderzoekers.
Huiskatten als onverwachte jagers op invasieve mantissen
De auteurs verwachten meetbare effecten op de gemeenschappen van geleedpotigen en gewervelden in het Middellandse Zeegebied en continentaal Europa. Als mogelijke remmende factor benadrukken ze de onverwachte rol van huiskatten.
Opvallend genoeg blijken huiskatten de belangrijkste gewervelde predatoren van invasieve Aziatische mantissen te zijn: zij zijn verantwoordelijk voor 45% van de geregistreerde positieve predatie-incidenten.
Battiston nuanceert dat katten weliswaar een bruikbare eerste verdedigingslinie kunnen vormen, maar dat zij geen onderscheid maken tussen inheemse en exotische soorten. Ze jagen dus op beide, wat ook de inheemse mantissen onder druk kan zetten.
Menselijke invloed en stadswarmte helpen de verspreiding
Veranderingen in door mensen beïnvloede leefgebieden bevorderen eveneens de verspreiding van Hierodula. De aanwezigheid van deze soort wordt vooral geregistreerd in stedelijke en suburbane omgevingen. Het gebruik van kunstmatige schuilplaatsen, zoals vogelvoederhuisjes en kassen, toont aan dat deze mantissen menselijke activiteiten benutten om zich te verspreiden en hun levenscyclus te verlengen in de koudere maanden, dankzij stedelijke warmte-eilanden.
Mantissen zijn meestal “zit-en-wacht”-predatoren die tot 90% van de tijd verborgen en inactief blijven. Traditionele veldbemonstering kan daardoor het aantal predator-prooirelaties onderschatten, waarschuwen de onderzoekers.
De meer dan 2.300 geografisch gelokaliseerde waarnemingen, verzameld via het platform “Progetto Mantidi Aliene”, leverden ongekende documentatie van zelden geobserveerde interacties. Dit bevestigde burgerparticipatie als onmisbare aanvulling op conventionele monitoring.
Naast het melden van waarnemingen kan het publiek in de wintermaanden ook rechtstreeks ingrijpen. Dan zijn bomen en struiken kaal en zijn de ootheken goed zichtbaar. Ze zijn makkelijk te herkennen op takken en eenvoudig te vernietigen, maar men moet altijd eerst een specialist raadplegen om te voorkomen dat per ongeluk de eizakken van inheemse mantissen worden verwijderd.
Hoe het voortplantingsonderzoek bij de invasieve mantissen verliep
In maart 2023 werden vijf niet nader bepaalde ootheken verzameld in Castel Goffredo en nog eens tien in de buurt van Milaan, beide in Noord-Italië, maar behorend tot verschillende populaties op ongeveer 120 kilometer afstand van elkaar.
Ze werden afzonderlijk gekweekt in laboratoriumomstandigheden bij 20 °C en tweemaal per week bevochtigd. Alle nimfen kwamen een maand later succesvol uit. Ze werden geteld en het gemiddelde aantal uitgekomen nimfen per ootheek werd gebruikt om het potentiële aantal nieuwe predatoren te schatten dat één ootheek in een nieuwe omgeving kan introduceren.
In totaal werden 54 nimfen van Hierodula uit beide gebieden overgezet naar verschillende plastic bakjes van 0,4 liter om het intra-specifieke kannibalisme in de eerste levensfasen te beoordelen.
Gedurende 21 opeenvolgende dagen controleerden de onderzoekers twee keer per dag, bij zonsopgang en zonsondergang, het aantal levende, dode en kannibaliserende individuen.
Het doel van het experiment was om de kannibalismegraad in de eerste levensweken en de overlevingskans in kunstmatige situaties met hoge dichtheid te bepalen, zoals in stadsparken of kleine afgesloten zones. Zo konden ze kunstmatig verschillende populatiedichtheden nabootsen in afwezigheid van natuurlijke prooien.
