Hars als extra inkomstenbron in de bosbouw
Het winnen van hars als extra inkomstenbron voor boseigenaars wordt in Galicië de laatste jaren voorzichtig verkend. In regio’s met een lange hars-traditie, zoals Castilla y León, is deze praktijk al ingeburgerd, maar in Galicië vragen veel boseigenaars zich nog af wat harswinning doet met de groei van naaldbomen die oorspronkelijk voor houtproductie zijn aangeplant.
Om hars te kunnen winnen, moeten om de vijftien dagen inkepingen of wonden, de zogenaamde “picas”, in de stam worden gemaakt. Dat voedt de twijfel: tast dit de groei en gezondheid van de bomen aan?
Het project Tappinnes: doel en achtergrond
Om die vraag te beantwoorden loopt het project Tappinnes (volledige titel: “Desentrañar los efectos de la extracción de resina para garantizar la resiliencia y la prestación sostenible de servicios ecosistémicos en los pinares atlánticos”). Het wordt gefinancierd door het Ministerio de Ciencia e Innovación en Spanje en uitgevoerd door een onderzoeksteam van de Misión Biológica de Galicia, onderdeel van de Consejo Superior de Investigaciones Científicas (CSIC).
Dit project sluit aan op een eerder onderzoek, Acrema, dat was opgezet als supra-autonome operationele groep en steun kreeg van het toenmalige Ministerio de Agricultura y Pesca, Alimentación y Medio Ambiente. De nieuwe studie bouwt voort op die basis om beter te begrijpen hoe harswinning zich verhoudt tot houtproductie en de algemene gezondheid van Atlantische dennenbossen.
Onderzoekslocaties en eerste bevindingen in Galicië
Voor het onderzoek werden dennen in twee gemeenschapsbossen in Galicië gevolgd: in het gebied van de gemeenschap van Tuiriz (gemeente Ferreira de Pantón) en in Bemil (Caldas de Reis). Daar werd de reactie van bomen die voor harswinning werden gebruikt, vergeleken met controlebomen.
De voorlopige resultaten wijzen erop dat beide vormen van gebruik – harswinning en houtproductie – met elkaar te combineren zijn. De bomen vertonen wel duidelijke reacties op de wonden, maar zonder dat er op korte termijn sprake is van een statistisch significante groeivertraging.
Hoe reageren de dennen op de harswinning?
Het onderzoek wordt geleid door Rafael Zas, met medewerking van Adrián López-Villamor, Ana Cao, Roberto Touza, Luis Sampedro en Margarita Lema. Zij beschrijven een uitgesproken verdedigingsreactie van de bomen rond de zones waar de inkepingen worden gemaakt.
Volgens Zas detecteert het “immuunsysteem” van de bomen de schade en versterken de dennen lokaal hun verdediging. Rond de picas bouwen ze extra beschermingsmechanismen op, maar dat gaat in de eerste jaren niet gepaard met een aantoonbaar verlies aan groei.
Ook de voortplanting lijkt niet negatief beïnvloed. Integendeel: bomen kunnen juist meer zaden gaan produceren wanneer ze een bedreiging “waarnemen”. Dat kan erop wijzen dat harswinning in sommige gevallen zelfs een prikkel is voor de zaadproductie.
Conclusies op korte termijn: groei en gezondheid
In de studie wordt geconcludeerd dat er in een periode van drie tot vijf jaar geen aanwijzingen zijn dat harswinning de gezondheid van de bomen aantast. De groei wordt in die tijdspanne niet significant geremd en er zijn geen signalen van directe schade die de vitaliteit ondermijnt.
Wel merken de onderzoekers op dat in de boomkroon een daling te zien is in de concentratie van voedingsstoffen en verdedigingsstoffen. Wat dat op langere termijn betekent voor de groei en weerstand van de bomen, is nog niet volledig duidelijk.
Aanbeveling: langer en breder volgen
De onderzoekers benadrukken dat deze eerste resultaten niet betekenen dat verdere controle overbodig is. Ze raden aan om dezelfde bomen langer te volgen, vooral om te zien wat er in de kroon gebeurt en hoe de balans tussen groei, voeding en verdediging zich ontwikkelt.
Daarnaast adviseren ze om het onderzoek uit te breiden naar grotere aantallen bomen en naar exemplaren met een grotere stamdiameter. Ook willen ze weten hoe harswinning uitpakt onder ongunstigere omstandigheden, bijvoorbeeld bij droogte, plagen of andere stressfactoren.
